Có thể xét nghiệm HIV ngay tại y tế huyện

Nhiều người vẫn nghĩ rằng xét nghiệm HIV phức tạp, phải đến các bệnh viện lớn. Thực tế, ở Việt Nam, hầu hết các trung tâm y tế cấp huyện đảm đương được nhiệm vụ này.

Tiến sỹ Dương Quốc Trọng, Cục trưởng Cục HIV/AIDS, cho biết các phòng xét nghiệm vi rút HIV đã được triển khai đến cấp quận, huyện của hầu hết các tỉnh. Người dân khi đến xét nghiệm HIV tại các cơ sở này được miễn phí.

Ông Trọng cũng giải đáp một số thắc mắc thường gặp của người dân về xét nghiệm HIV:

Những ai nên đi xét nghiệm HIV?

Tất cả mọi người đều nên làm, bởi bạn có thể đã quan hệ tình dục với người nhiễm HIV, hay tiếp xúc với máu, dịch của người mang virus này trong sinh hoạt, chăm sóc y tế, làm đẹp... mà không biết. Đặc biệt, những người có nguy cơ cao như tiêm chích ma túy, hành nghề mại dâm, có nhiều bạn tình... càng nên đi xét nghiệm.

Xét nghiệm mấy lần mới có kết quả cuối cùng?

Tiến sĩ Dương Quốc Trọng cho biết, sau khi tiếp xúc với nguồn lây HIV, nếu được uống thuốc dự phòng ngay trong vòng 72 giờ thì có thể tránh phơi nhiễm virus này, hiệu quả gần đạt 100%.

Để khẳng định một mẫu máu nhiễm HIV, các chuyên gia phải thử theo 3 cách khác nhau. Tuy nhiên đó là việc của phòng xét nghiệm, bạn chỉ cần đến lấy mẫu máu một lần rồi chờ kết quả.

Sau bao lâu sẽ có kết quả xét nghiệm?

Muộn nhất là một tuần sau khi lấy mẫu máu người, bạn sẽ biết mình có nhiễm HIV tại thời điểm đó hay không.

Nên đi xét nghiệm vào lúc nào để tránh thời kỳ cửa sổ?

Mặc dù kết quả xét nghiệm là âm tính nhưng có thể bạn đã nhiễm HIV, nhưng chưa phát hiện ra vì đang ở thời kỳ cửa sổ (mới nhiễm HIV nên cơ thể chưa sản xuất kháng thể đủ để phát hiện). Vì vậy nếu bạn nghĩ mình có nguy cơ nhiễm HIV sau một "sự cố" nào đó (như dùng bơm kim tiêm hay quan hệ tình dục không an toàn), nên đợi khoảng 6 tháng sau mới đi xét nghiệm.

Có phương pháp nào giúp phát hiện nhiễm HIV ngay ở giai đoạn cửa sổ không?

Ở Việt Nam đã có xét nghiệm như vậy, nhưng chi phí rất cao, hơn 500.000 đồng/lần.

An Bình

Xét nghiệm thời AIDS

Một gia đình ở thành phố Hải Dương đang thót tim, nín thở chờ đợi "phán quyết" của thày thuốc về việc một thành viên của họ có nhiễm HIV hay không. Kết quả xét nghiệm ở 2 cơ sở đã cho hai kết quả khác nhau và bên nào cũng khăng khăng là không thể sai được.

Nhân vật chính trong câu chuyện này là Nguyễn, một người đàn ông 28 tuổi, có vợ là Phượng, 24 tuổi. Hai người lấy nhau qua mối lái và đã có một con. Gần đây, gia đình Nguyễn phát hiện Phượng đi lại với người tình cũ tên là Mai, từng phải đi cai nghiện ma túy tập trung. Đứa con gái của họ thực chất cũng là giọt máu của Mai.

Gia đình, họ hàng Nguyễn đang chưa bàn bạc xong là có nên tha thứ cho Phượng hay không thì nhận được hung tin: Mai đang bị AIDS ở giai đoạn cuối. Ngay lập tức, họ cho vợ chồng Nguyễn và con gái đi xét nghiệm HIV. Theo người tư vấn, trường hợp của Phượng và con gái cần thêm một thời gian nữa mới xét nghiệm chính xác. Riêng anh Nguyễn được lấy huyết thanh. Sau 1 tuần, anh có kết quả là dương tính. Gia đình hỏi lại, người tư vấn là ông Bùi Thanh Hải đưa cả sổ ghi chép ban đầu cho xem và tái khẳng định kết quả.

Ngày 11/9, Nguyễn đi xét nghiệm lại ở Bệnh viện Bạch Mai. Người chờ quá đông, Nguyễn theo lời chỉ dẫn của một cán bộ sang cơ sở tư nhân bên đường xét nghiệm. Kết quả ở đây là âm tính.

Sung sướng như được cải tổ hoàn sinh nhưng để chắc chắn, gia đình Nguyễn quyết định cho anh xếp hàng để xét nghiệm lại ở Bệnh viện Bạch Mai. Kết quả vẫn rất tuyệt vời: âm tính.

Về đến nhà, mọi người mừng lắm, riêng một người bà con của anh vẫn hoài nghi không biết nên tin kết quả nào. Người này đến Phòng Tư vấn Sức khỏe Cộng đồng (thuộc Sở y tế Hải Dương) nơi Nguyễn xét nghiệm lần đầu, gặp đích danh ông Bùi Thanh Hải để kiểm tra lại. Ông Hải một lần nữa khẳng định kết quả cũ. Ông cho biết cơ sở này được Bộ Y tế cho phép xét nghiệm về HIV, máy móc, thiết bị, thuộc loại hiện đại bậc nhất trong cả nước, được chế tạo tại Mỹ. Với trường hợp anh Nguyễn, phòng tư vấn đã làm 3 test và thời gian trong 1 tuần với những quy trình chặt chẽ, nghiêm ngặt.

Vì thế nào cũng phải có một cơ sở xét nghiệm sai nên gia đình đã thắc mắc với Bệnh viện Bạch Mai. Cơ sở này đã kiểm tra lại toàn bộ quy trình cũng như kết quả xét nghiệm HIV đối với Nguyễn (mẫu huyết thanh của anh vẫn còn được lưu) và thông báo, kết quả âm tính là hoàn toàn chính xác. Tuy nhiên, để đảm bảo sự an tâm và tin tưởng tuyệt đối, bệnh viện đã mời Nguyễn lên xét nghiệm một lần nữa vào ngày 21/9. Kết quả lại là âm tính.

Gia đình anh Nguyễn đang hoang mang cùng cực. Họ đang tiếp tục yêu cầu các cơ quan y tế làm rõ việc này để có kết luận cuối cùng.

(Theo Tiền Phong)

Vì sao kết quả xét nghiệm HIV lúc dương, lúc âm?

Trong lần đi hiến máu tháng 12/2001, anh C.H.V. (TP HCM) được Trung tâm Hiến máu nhân đạo đề nghị đi xét nghiệm lại vì kết quả thử máu của anh tại đây là nghi nhiễm HIV. Kết quả xét nghiệm mới là âm tính. Trong lần hiến máu cách đây hai tuần, mọi việc lại diễn ra đúng như trên. Theo các bác sĩ, có hiện tượng này là do độ chính xác của xét nghiệm ban đầu không cao.

Bác sĩ Huỳnh Tấn Mẫm, Giám đốc Trung tâm Hiến máu nhân đạo TP HCM, cho biết, máu sau khi hiến sẽ được chuyển đi xét nghiệm sàng lọc (bằng phương pháp Elisa) ở Trung tâm Truyền máu và Huyết học để loại trừ các bệnh giang mai, sốt rét, viêm gan B, viêm gan C, HIV, kháng thể bất thường và virus gây ung thư. Xét nghiệm này có độ nhạy thấp nên thường có phản ứng như nhau đối với các bệnh lao, lupus, HIV/AIDS.

Những người cho kết quả xét nghiệm Elisa dương tính (như trường hợp của anh V.) sẽ được chuyển đến Trung tâm Y tế dự phòng TP HCM để thực hiện xét nghiệm máu thứ hai bằng phương pháp Serodia, với độ chính xác cao hơn. Vừa qua, trong số 30 người có kết quả dương tính lần 1 được Trung tâm Hiến máu nhân đạo TP HCM giới thiệu tới Trung tâm Y tế Dự phòng, chỉ 2 người cho kết quả dương tính ở lần 2 (nhiễm HIV thật sự).

Tóm lại, chuyện xét nghiệm lần đầu dương tính nhưng lần hai lại âm tính là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Nếu nhận được kết quả xét nghiệm ban đầu dương tính, chúng ta không nên quá lo lắng mà cần đi kiểm tra lần 2 để xác định chắc chắn mình có nhiễm HIV hay không.

(Theo Tuổi Trẻ)

Phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con: Cần xét nghiệm sớm trong thai kỳ

Theo TS Nguyễn Viết Tiến (Tiểu ban Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, thuộc Bệnh viện Phụ sản Trung ương), chẩn đoán HIV cho phụ nữ trong thời gian mang thai để từ đó có những can thiệp thích hợp nhằm giảm thiểu sự lây nhiễm là điều hết sức quan trọng. Tuy nhiên, việc tăng tỷ lệ bà mẹ mang thai chấp nhận xét nghiệm HIV sớm nay vẫn còn là thách thức không nhỏ đối với ngành y tế, đặc biệt ở vùng nông thôn.

Việc kết hợp tư vấn, xét nghiệm HIV với việc chăm sóc thai nghén, cung cấp thuốc ARV, chăm sóc sinh đẻ an toàn cần phải được tiến hành tại các cơ sở y tế.

Thống kê của Bộ Y tế cho thấy: Lây truyền HIV từ mẹ sang con là nguyên nhân phổ biến nhất gây nhiễm HIV ở trẻ dưới 15 tuổi. 99% số trẻ nhiễm HIV từ nguyên nhân này. Phụ nữ khó tiếp cận với các dịch vụ tư vấn và xét nghiệm HIV nếu không có dịch vụ khám thai và chăm sóc sinh đẻ. Mặc dù mạng lưới trạm y tế các cấp trong toàn quốc tạo điều kiện cho bà mẹ mang thai đến khám thai và phát hiện HIV sớm nhất khi thai được 3 tháng tuổi. Tuy nhiên hiện nay, việc chẩn đoán, phát hiện và chỉ định phác đồ thuốc hiệu quả trong phòng chống lây truyền từ mẹ sang con mới chỉ được lồng ghép vào các dịch vụ khám thai ở một số bệnh viện tỉnh, các vùng có dự án tài trợ.

Tại các bệnh viện phụ sản ở những thành phố lớn, hầu hết những phụ nữ mang thai đều tới xét nghiệm HIV. Trong khi đó, phần lớn các trạm y tế xã, phường chưa tham gia hoạt động này. Chỉ có một số trạm y tế trong vùng dự án tài trợ mới có dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV và thường được tiến hành lồng ghép với khám thai, tiêm chủng mở rộng... Do tập trung nhiều hoạt động trong một ngày cố định với số lượng công việc lớn nên chất lượng tư vấn, xét nghiệm HIV khó có thể đảm bảo theo đúng quy định. Ngoài ra, tại các trạm y tế, cán bộ, nhân viên lại quen biết nhau nên xảy ra tình trạng phụ nữ không chấp nhận làm xét nghiệm HIV do lo sợ kết quả không được bảo mật. Chỉ có từ 30-50% phụ nữ khám thai chấp nhận xét nghiệm HIV tại trạm y tế xã mặc dù họ không phải trả chi phí.

Bên cạnh đó, tỷ lệ phụ nữ mang thai đến lúc chuyển dạ mới được làm xét nghiệm HIV còn khá cao, tại bệnh viện huyện Hóc Môn (TP.HCM) là 89,5%; bệnh viện đa khoa Uông Bí (Quảng Ninh) là 93%; trung tâm y tế Cẩm Phả (Quảng Ninh) là 89,3%. Số trẻ có nguy cơ lây nhiễm HIV cao nhất lại nằm trong giai đoạn lúc bà mẹ chuyển dạ, chiếm từ 10-20% trong khi trẻ nhiễm HIV từ trong bụng mẹ chỉ từ 5-10%. Nếu xét nghiệm thấy HIV dương tính ở bà mẹ mang thai lúc chuyển dạ, thì các cơ sở y tế khó áp dụng biện pháp phá thai cũng như sử dụng phác đồ điều trị bằng thuốc ARV so với khi phát hiện sớm.

Thực tế hiện nay cho thấy, nâng cao tính sẵn có và chất lượng của dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV ngay từ y tế cơ sở vẫn là cách thức tốt nhất để tăng tỷ lệ bà mẹ mang thai chấp nhận xét nghiệm HIV sớm.

Theo TTXVN

Sở Y tế không được phép công bố kết quả xét nghiệm H5N1

Kết quả xét nghiệm H5N1 chỉ có Bộ Y tế mới có quyền công bố. Vì vậy, Sở Y tế lẫn bệnh viện đều không được phép công bố kết quả xét nghiệm lẫn những trường hợp tử vong có liên quan đến H5N1, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, Lê Trường Giang, hôm qua nhấn mạnh.

Đây là câu trả lời dứt khoát của lãnh đạo Sở Y tế TP HCM về thắc mắc của các bệnh viện về việc có nên cho các địa phương biết kết quả xét nghiệm. Phó giám đốc Bệnh viện bệnh nhiệt đới, Trần Tịnh Hiền - đơn vị có trách nhiệm làm xét nghiệm tất cả các mẫu bệnh phẩm lấy được tại bệnh viện - cho biết, có khi đích thân chủ tịch tỉnh hỏi kết quả xét nghiệm, thật khó trả lời "tôi không được phép công bố khi đã có kết quả xét nghiệm". Theo quy định xét nghiệm, sau 48 giờ là có kết quả, các địa phương đều muốn biết kết quả sớm để triển khai các công tác phòng chống dịch bệnh. Điều này ảnh hưởng đến việc triển khai công tác phòng chống dịch bệnh tại các địa phương.

Trưởng phòng nghiệp vụ y Sở Y tế, Phan Văn Nghiệm cũng cho rằng, có thể vẫn thông báo kết quả cho lãnh đạo địa phương biết để có biện pháp phòng dịch kịp thời nếu kết quả xét nghiệm là dương tính, nhưng yêu cầu lãnh đạo địa phương giữ bí mật không được phép công bố cho người dân trước khi Bộ Y tế công bố chính thức. Làm như vậy không vi phạm quy định của Bộ lại có thể cho địa phương kịp thời đối phó với dịch bệnh.

Tuy nhiên, Phó giám đốc Sở Y tế, Lê Trường Giang nhấn mạnh, cần phải làm theo quy định, kết quả xét nghiệm chỉ có Bộ Y tế mới có quyền công bố. Vì vậy hiện nay, Sở Y tế lẫn bệnh viện đều không được phép công bố kết quả xét nghiệm. Không thể làm khác đi khi quy định chưa sửa đổi.

Cũng theo quy định, tất cả các mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân nhiễm H5N1 được điều trị trên địa bàn TP HCM đều đưa hết về Bệnh viện bệnh nhiệt đới làm xét nghiệm. Nếu Bệnh viện Bệnh nhiệt đới xét nghiệm phát hiện có ca dương tính với H5N1 sẽ gửi sang Viện Pasteur để xác định lại. Ngược lại, Viện Pasteur cũng sẽ gửi kết quả xét nghiệm dương tính sang Bệnh viện bệnh nhiệt đới để xác định lại.

Mỹ Lan

Chưa đủ cơ sở khẳng định chồng Hạnh có HIV

Việc kết luận ai đó bị nhiễm HIV hiện nay ở Hà Nội chỉ có Bệnh viện Bạch Mai và Trung tâm tế dự phòng (50C - Hàng Bài), ở TP HCM có Viện Pasteur mới đủ thẩm quyền kết luận sau khi người đó có kết quả dương tính với 3 phương pháp xét nghiệm.

From: You and me
Sent: Tuesday, October 23, 2007 6:14 PM
Subject: Chồng chị Hạnh cần được khẳng định bằng phương pháp 3 xét nghiệm

Chào chị Hạnh!

Trước hết cho phép tôi được chia sẻ với chị. Tôi cũng từng trải qua tâm trạng giống chị nên tôi hoàn toàn hiểu những tâm tư của chị lúc này.

Trước đây tôi cũng chỉ có khái niệm lờ mờ về HIV, sau một lần quan hệ không an toàn, tôi đã hết sức lo lắng, hoang mang và vô vọng, tưởng chừng như mình đã bị nhiễm. May thay lúc đó tôi được biết đến diễn đàn HIV (www.forum.hiv.com.vn) và tôi đã tham gia diễn đàn đó.

Được sự tư vấn của anh chị em trên diễn đàn, đủ 3 tháng tôi lấy hết sự can đảm để đi xét nghiệm, kết quả rất tốt đẹp. Đủ 6 tháng tôi đi xét nghiệm lần nữa, kết quả vẫn như vậy. Để tỏ lòng tri ân với diễn đàn, tôi vẫn tham gia ở đó từ trước tới nay và hiện nay cũng có một số kiến thức nhất định về HIV. Nếu có thể tôi mong chị hãy tham gia diễn đàn, ở đó mọi người sẽ tư vấn thêm cho chị về các kiến thức về HIV và tiếp thêm sức mạnh cho chị vượt qua trong giai đoạn khó khăn này.

Quay trở lại vấn đề vợ chồng chị, theo mô tả của chị việc chồng chị bị HIV là do chị kết luận chứ chưa phải là do cơ quan y tế có thẩm quyền kết luận? Tôi đã đọc bài viết “Có thể vợ chồng Hạnh chưa bị nhiễm HIV” của bạn Hà Lê và tôi thấy bạn ấy có lý khi nói như vậy.

Việc kết luận ai đó bị nhiễm HIV hiện nay ở Hà Nội chỉ có Bệnh viện Bạch Mai và Trung tâm tế dự phòng (50C - Hàng Bài), ở TP HCM có viện Pasteur mới đủ thẩm quyền để kết luận sau khi người đó có kết quả dương tính với 3 phương pháp xét nghiệm theo quy định của Bộ Y tế, hoặc một kết quả dương tính với xét nghiệm West Blot. Tuy nhiên loại xét nghiệm West Blot hiện nay ở Việt Nam không sẵn sàng và rất ít bệnh viện được trang bị (ít nhất là bệnh viện Bạch Mai không áp dụng).

Chỉ tiếc rằng trong bài viết của chị không được mô tả địa điểm xét nghiệm, thời gian làm xét nghiệm, nếu không tôi có thể gợi nhớ cho chị một vài điều mà bác sĩ đã tư vấn nhưng trong khi quá bàng hoàng chị đã không thể nhớ. Nhưng có thể vắn tắt như sau:

Nếu chồng chị đã có kết quả dương tính bằng 3 phương pháp xét nghiệm thì rất buồn phải nói với chị đó là kết quả cuối cùng. Nhưng nếu chỉ mới dương tính với 1 phương pháp xét nghiệm thôi thì điều đó chưa hẳn. Việc chồng chị cùng có kết quả giống nhau ở 2 nơi đó là vì họ cùng dùng chung 1 phương pháp xét nghiệm mà thôi.

Trên thị trường hiện nay có thông dụng 2 loại xét nghiệm đó là xét nghiệm nhanh, thời gian hết khoảng 15~30 phút (loại xét nghiệm sàng lọc, tỷ lệ dương tính giả cao) và xét nghiệm tiêu chuẩn, thời gian khoảng 5~7 giờ (gọi là ELISA, tỷ lệ dương tính giả với ELISA là nhỏ hơn 1%). Loại xét nghiệm nhanh này có ưu điểm lớn là không mất nhiều thời gian, rất dễ thực hiện và thao tác đơn giản, nhưng nhược điểm lớn nhất là hay cho kết quả dương tính giả. Theo mô tả của chị tôi đoán rằng vợ chồng chị đã được xét nghiệm bằng phương pháp trên. Sau khi có kết quả chắc chắn bác sĩ đã khuyên vợ chồng chị đi đến nơi khác để khẳng định, nhưng có lẽ do lúc đó vợ chồng chị quá bàng hoàng nên đã không nhớ.

Bây giờ chị nên làm gì?

- Vợ chồng chị cần đến phòng 408 Bệnh viện Bạch Mai (Miễn phí) hoặc 50C - Hàng Bài (hết 140.000 đồng) nếu ở tại Hà Nội hoặc Viện Pasteur nếu ở TP HCM họ sẽ kết luận giúp bạn bằng 3 phương pháp xét nghiệm.

- Chỉ cần một xét nghiệm Western Blot là kết luận âm tính hay dương tính, nhưng nhược điểm là đắt tiền vì vậy mới sinh ra loại 3 xét nghiệm tìm kháng thể để kết luận. Loại xét nghiệm Western Blot như đã nói ở phần trên là hiện nay không sẵn sàng nên cũng rất khó có thể tìm được nơi để xét nghiệm (mất tiền chưa chắc đã được làm). Nếu chị ở Hà Nội chị có thể đến Trung tâm y tế dự phòng - 50C Hàng Bài, Viện 103

Cần chẩn đoán sớm ung thư

TTCN - Mắc bệnh ung thư không có nghĩa là chấm hết. Ngày nay, với những thành tựu mới của y học, nhiều loại ung thư hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm. Ung thư - còn được gọi là “kẻ sát nhân giấu mặt” - chỉ hoành hành được khi còn trong bóng tối. Một trong những vấn đề quan trọng đối với người bệnh ung thư ở nước ta hiện nay là làm sao sớm lôi được “kẻ sát nhân giấu mặt” này ra ánh sáng.

BS Phan Thanh Hải, giám đốc Trung tâm Chẩn đoán y khoa (Medic), TP.HCM :

Dấu ấn ung thư

+ Được biết ở Medic hiện nay có các xét nghiệm (XN) tìm “dấu ấn ung thư”. Xin bác sĩ giải thích rõ thêm về khái niệm “dấu ấn ung thư”?

- Dấu ấn ung thư, dịch từ chữ “cancer markers”, là dấu hiệu sinh học có trong máu người bệnh đang có tế bào ung thư phát triển. Vấn đề là làm sao phát hiện chất này vốn được tiết ra từ khối tế bào hình thành nên khối ung thư đó khi khối u còn nhỏ, đem so với nồng độ có trong cơ thể con người bình thường - được xác định là nồng độ bình thường của một nhóm người bình thường, không bị ung thư. Vì vậy, ý nghĩa của dấu ấn ung thư là nồng độ của chất sinh học trong máu (thường là protein) được tiết ra nhiều hơn so với người bình thường.

+ Khi phát hiện được “dấu ấn ung thư” thì bệnh đang trong giai đoạn nào? Có trường hợp nào đã chớm bệnh nhưng xét nghiệm cho kết quả âm tính không?

- Dấu ấn ung thư là chỉ báo, như là dấu ấn của bước chân ung thư mà ta lần theo để tìm ra ung thư ở đâu, có hay không. Vì dấu ấn là định lượng chất sinh học trong máu nên có thể thay đổi theo từng người, tuổi, chủng loại... Vì vậy các test kit định lượng dấu ấn ung thư phải dựa theo độ nhạy của test kit, nồng độ giới hạn âm tính để xác định khi nào là test dương tính. Vì là định lượng nên nó tùy thuộc số tế bào ung thư tiết ra...

Khi số tế bào đông thì nồng độ cao, và còn một yếu tố rất quan trọng là tế bào ung thư đó có tiết ra chất đó không! Vì vậy, khi phát hiện nồng độ cao chưa hẳn là ung thư, còn xét nghiệm âm tính (vì nồng độ ít) cũng chưa hẳn là không có ung thư mà có thể ở giai đoạn sớm. Cho nên chẩn đoán ung thư phải được bác sĩ có trình độ chuyên khoa bàn luận dựa theo bối cảnh lâm sàng.

Dấu ấn ung thư có các ý nghĩa sau:
+ Phát hiện, định hướng, chỉ báo nghi ngờ ung thư
+ Xác nhận bản chất khối u
+ Định lượng loại ung thư
+ Theo dõi kết quả điều trị sau mổ, sau hóa trị, xạ trị...
+ Tìm tái phát, di căn... một trường hợp ung thư sau điều trị

+ Xét nghiệm này có giúp phát hiện sớm hơn những phương pháp khác như PAP (trong phát hiện ung thư cổ tử cung- tử cung), nội soi (các loại ung thư dạ dày, trực tràng...) hay X quang...?

Trung bình mỗi năm VN có khoảng 100.000 người mắc ung thư mới, trên 50% số này đến viện ở giai đoạn muộn. Phụ nữ thường mắc các loại ung thư vú, dạ dày, phế quản phổi, cổ tử cung, đại trực tràng, hầu họng, buồng trứng, gan, máu, miệng, tuyến giáp... Trẻ em thường bị ung thư máu, mắt, gan, hầu họng, não, mô liên kết, xương, phế quản phổi, tinh hoàn, trực tràng... Ở nam giới, loại ung thư dẫn đầu về số lượng người mắc là ung thư phế quản phổi, kế đó là dạ dày, gan, trực tràng, vòm, tuyến tiền liệt, bàng quang, thận... Phụ nữ Hà Nội có tỉ lệ mắc ung thư vú cao (19,6/100.000 dân so với 13,6/100.000 dân ở TP.HCM - theo thống kê của Bệnh viện K trung ương). Trong khi các nhóm nguy cơ cao ở TP.HCM có tỉ lệ phụ nữ bị ung thư cổ tử cung cao gấp bốn lần tỉ lệ này ở Hà Nội. Nguyên nhân của tình trạng này được giải thích bởi một nghiên cứu về tỉ lệ nhiễm trùng HPV (nguyên nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung) trong huyết thanh phụ nữ TP.HCM cũng cao gấp bốn lần phụ nữ Hà Nội. Mặt khác, tỉ lệ này cũng có liên quan mật thiết với lối sống của người dân ở từng địa phương: nạo phá thai nhiều cũng sẽ kích động ung thư phát triển, ít cho con bú... (Nguồn tư liệu: Bệnh viện K trung ương)

- Các phương pháp đều có ưu điểm riêng của nó. Dấu ấn ung thư là một xét nghiệm máu làm nhanh, gọn, có giá trị tham khảo và phối hợp với các phương pháp khác mới có ý nghĩa phát hiện.

+ Xin bác sĩ cho biết những người nào cần làm loại xét nghiệm này? Người có nhiều khả năng mắc bệnh (như có người thân trong gia đình bị ung thư...) hay tất cả mọi người đều nên làm? Trẻ em có cần xét nghiệm này? Có cần xét nghiệm định kỳ?

- Những người cần làm xét nghiệm này gồm:
Muốn phát hiện sớm (tương đối): làm khi khám sức khỏe định kỳ, nhất là ở lứa tuổi có tỉ lệ ung thư cao (trên 50 tuổi). Những người này nên làm xét nghiệm một năm/lần.

Khi có dấu hiệu lâm sàng bất thường: gầy ốm, rối loạn tiêu hóa, tiểu tiện...

Người có người thân trong gia đình bị ung thư (được xem là trong nhóm có nguy cơ cao).

Trẻ em không cần làm định kỳ mà chỉ làm khi có dấu hiệu lâm sàng.

+ Đã có bao nhiêu người đến làm xét nghiệm này tại Medic? Những người này thường ở độ tuổi nào, thuộc giới nào nhiều nhất? Xét nghiệm là do bác sĩ chỉ định hay tự làm?

- Tại Medic hiện chỉ có những người có yêu cầu và có sự am hiểu đến làm xét nghiệm dấu ấn ung thư. Chi phí còn cao, khoảng 50.000 đồng/xét nghiệm, nếu làm hết các dấu ấn khoảng 500.000 đồng. Vừa qua có một số trường hợp đau lòng.

Như một bệnh nhân trên 50 tuổi là tổng giám đốc một công ty lớn, bị viêm gan siêu vi B lâu ngày mà không quan tâm đo dấu ấn ung thư gan (AFP). Đến khi người bệnh ho ra máu mới phát hiện là ung thư gan thì đã di căn lên phổi, đo AFP > 1.000ng/ml (bình thường AFP <>

Trên thực tế, tuy xét nghiệm dấu ấn ung thư có tìm ra được nhiều vấn đề sớm nhưng cũng có thể gây hoang mang cho nhiều bệnh nhân, vì họ không biết giải thích, xử trí ra sao khi chỉ báo là dương tính mà đi tìm ung thư thì không thấy. Nhiều người “lành” đó cũng trở nên “bệnh” vì bị ám ảnh. Vì vậy xét nghiệm dấu ấn ung thư phải được một BS chuyên khoa ung bướu lượng giá, phân tích và tư vấn đến nơi đến chốn.

Trong tương lai, các xét nghiệm dấu ấn ung thư có khuynh hướng phát triển đến việc tìm ra trong các gen của tế bào các sai loạn của chuỗi gen. Đó sẽ là chỉ báo phát hiện ung thư rất sớm so với kỹ thuật hiện nay.

+ Từ thực tế này, xin bác sĩ cho một lời khuyên?

- Thái độ hữu hiệu nhất cho phòng chống ung thư là đối diện với sự thật, chủ động phát hiện vì ung thư là kẻ sát nhân giấu mặt. Để đến khi kẻ sát nhân lộ diện thì ta không còn cơ hội thoát hiểm. Khi có kết quả xét nghiệm dương tính cần bình tĩnh, làm lại một lần nữa vào tháng sau. So hai kết quả và tìm một bác sĩ chuyên khoa ung bướu để tư vấn. Hoặc có thể gửi về e-mail tư vấn (miễn phí) của Medic (ttmedic @hcm.vnn.vn.) theo mẫu sau: Tên họ, tuổi, có triệu chứng gì bất thường? Kết quả xét nghiệm dấu ấn ung thư lần 1, lần 2...

9 dấu hiệu báo động về ung thư

Người nào có một trong chín dấu hiệu báo động về ung thư nên đến gặp bác sĩ chuyên khoa ung bướu ngay và càng sớm càng tốt:

1.Vết loét lâu liền;

2. Ho dai dẳng, tức ngực, điều trị không đỡ;

3. Chậm tiêu, khó nuốt;

4. Thay đổi thói quen bài tiết phân, nước tiểu;

5. U ở vú hay trên cơ thể;

6. Hạch to lên không bình thường;

7. Chảy máu, dịch bất thường ở âm đạo ngoài kỳ kinh;

8. Ù tai, nhìn lệch;

9. Gầy sút, thiếu máu không giải thích được.

Ngoài chín dấu hiệu cảnh báo trên, nên đi khám định kỳ một năm một lần nhằm phát hiện các ung thư thường gặp như ung thư vú, cổ tử cung ở nữ giới, phổi, gan, dạ dày, đại trực tràng, vòm... ở nam giới.

10 xét nghiệm “dấu ấn ung thư”

1. Dấu ấn AFP (Alpha Feto Protein): là chất protein có ở bào thai. Nếu phát hiện có trong máu người bệnh thì có thể có hai lý do, là ung thư gan (HCC) nguyên phát và ung thư tinh hoàn (ở đàn ông).

2. Dấu ấn CEA (Carcino Embryonic Antigen): là chất protein tiết ra từ tế bào ung thư đường tiêu hóa (dạ dày, ruột..) và cuống phổi.

3. Dấu ấn CA 19-9: chỉ định cho ung thư tụy và đường tiêu hóa.

4. CA 15-3: chỉ định cho một số lớn loại ung thư vú.

5. CA 125: chỉ định cho ung thư buồng trứng.

Tiến sĩ ĐOÀN HỮU NGHỊ, phó giám đốc Bệnh viện K trung ương “Ung thư không phải là định mệnh. Nhiều nước trên thế giới như Mỹ, các nước Bắc Âu đã giảm được tỉ lệ mắc mới, giảm tỉ lệ tử vong do ung thư vì biết cách phòng bệnh hoặc phát hiện để chữa trị sớm. Tại các nước phát triển như Mỹ, Nhật, tỉ lệ bệnh nhân ung thư được điều trị khỏi hoàn toàn lên đến 50-60%. Tỉ lệ này ở VN thấp hơn hẳn: 30-40%. Nguyên nhân chủ yếu không phải là thiếu phương tiện, máy móc để chữa trị hay trình độ của bác sĩ, mà do bệnh thường chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn”.

6. HCG (human Chorionic Gonatropine): tìm trong ung thư nhau (và thai trứng) hay tinh hoàn.

7. PSA (Prostate Specific Antigen): để xác nhận ung thư tiền liệt tuyến.

8. Ferritine: trong bệnh lý ung thư hạch.

9. SCC (Squamous Cell Carcinoma): trong loại ung thư tế bào vẩy như ung thư cổ tử cung, ung thư phổi tế bào vẩy, ung thư miệng...

10. Các dấu ấn khác (ít thông dụng hơn):

a) TGA (Calcitonin Thyroglobuline Antigen ): để tìm ung thư tuyến giáp.

b) NSE (Neuron Specific Endolase): trong ung thư tế bào phổi nhỏ.

c) PAP (Prostate Acid Phosphatase) trong viêm tiền liệt tuyến.

Người đến xét nghiệm không cần nhịn đói. Có thể lấy máu bất cứ lúc nào, do vậy nên đến vào buổi chiều tối sẽ vắng người hơn và không phải chờ đợi. Có thể tự xin làm xét nghiệm không cần chỉ định của bác sĩ.

Ngoài Medic (TP.HCM) tại Bệnh viện đa khoa Tràng An, Hà Nội cũng có các xét nghiệm tìm dấu ấn CA 15-3, CA 125.

THỦY CÚC

Xét nghiệm phát hiện sớm ung thư

Nhiều người chết vì ung thư do phát hiện muộn. Tại VN hiện nay đã có những cơ sở xét nghiệm phát hiện sớm ung thư với chi phí từ 60.000-2 triệu đồng. PGS. TS Hoàng Văn Sơn, tổng thư ký Hội Hóa sinh y - dược học VN, cho biết:

- Xét nghiệm ung thư được chia làm ba loại: xét nghiệm sàng lọc, phát hiện sớm và chẩn đoán. Xét nghiệm sàng lọc (khi người bệnh chưa hề có triệu chứng) có thể thực hiện với ung thư gan.

Những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên đi xét nghiệm sàng lọc là những đối tượng từng ăn phải lạc (đậu phộng) thối, gạo mục hoặc đã có tiền sử bị các bệnh viêm gan, đặc biệt là viêm gan siêu vi C.

Xét nghiệm phát hiện sớm (người bệnh cũng chưa có triệu chứng) có thể thực hiện với ung thư tuyến tiền liệt. Còn lại, xét nghiệm chẩn đoán là thực hiện với những người đã có triệu chứng để theo dõi, điều trị bệnh. Xét nghiệm này có thể làm với tất cả các loại ung thư.

Nói chung, chúng ta đã có thể xét nghiệm để biết trước khả năng bị ung thư của những loại bệnh khá phổ biến ở VN. Gan thì do thói quen uống rượu và tuyến tiền liệt lại còn phổ biến hơn, đi tiểu nhiều lần trong đêm chính là triệu chứng bộ phận này có vấn đề. Kết quả đều khá chính xác.

* Vậy có thể đến xét nghiệm sàng lọc, phát hiện sớm ở những đâu, chi phí cho mỗi xét nghiệm là bao nhiêu, thưa ông?

- Hiện nay tại Hà Nội mới chỉ có hai nơi thực hiện xét nghiệm cả hai chỉ tố fPSA và PSA để phát hiện sớm ung thư tiền liệt tuyến, đó là Bệnh viện trung ương quân đội 108 và Bệnh viện đa khoa Tràng An. Tại TP.HCM, Trung tâm xét nghiệm Medic, Bệnh viện Ung bướu và Bệnh viện Hoàn Mỹ cũng có dịch vụ này.

Xét nghiệm sàng lọc ung thư gan đã khá phổ biến, một số bệnh viện cấp tỉnh cũng thực hiện được. Chi phí một xét nghiệm sàng lọc ung thư gan chỉ khoảng 60.000đ, tiền liệt tuyến là 140.000đ (với hai chỉ tố).

TRANG BÌNH